putti

 

 

Putti op 17e-eeuwse tegels uit Harlingen 

 

 

 

Jan Pluis beschrijft dit type tegel in zijn boek ‘De Nederlandse Tegel. Decors en benamingen’ onder A.02.13.08 Musicerende cupido’s, 130 x 130 x 10 mm. Harlingen 1670-1700.

Welke tegelbakkerij was er in Harlingen actief van 1670 tot 1700?
1661 (of eerder) – 1681 Jacob en Jan Aerts
1681 – 1708 Pytter Pytters Grauda, Jan Folkerts Grauda.

 

Prent en tegel

Rijksmuseum Amsterdam bevat zestien en Museum Princessehof Delft bevat zes tegels met afbeeldingen van putti.
Van sommige tegels zijn grafische voorbeelden beschikbaar.

putti 01
Rijksmuseum Amsterdam, objectnummer BK-1955-321.

Veld van 16 tegels (4 x 4) elk met een blauw geschilderde groep van drie spelende en musicerende Cupido’s.
In de hoeken, een spinnetje. Harlingen c. 1640 - c.1670.
Hoogte 52 cm x breedte 52 cm.

 

putti 02
Keramiekmuseum Princessehof Leeuwarden (bruikleen Ottema-Kingma Stichting).

Veld van 6 tegels (2 x 3) met een blauw geschilderde groep van spelende en musicerende Cupido’s.
In de hoeken, een spinnetje. Harlingen c. 1640 - c.1670.
Hoogte 26 cm x breedte 39 cm.

 

putti 03
The Metropolitan Museum of Art New York. Object Number: 51,501.1396.

Titelprent van de serie Paedo Paegnion sive Puerorum Ludentium ......., 137 x 208 mm.
Het adres vermeldt: ’Pet van Avont Antwerp. Inventor L.M.D.D’
Onderaan de afbeelding links Pet van Avont Cum privilegio en rechts W. Hollar fecit
Het boek bevat 30 pagina's met illustraties van kinderspelletjes.

.putti 04
The Metropolitan Museum of Art New York. Object Number 51.591.1395.

Tweede titelprent van de serie.
Het adres vermeldt: ‘Petrus van Avont inv. W. Hollar fecit 1646’.
De prent toont een portret van Georg von Ettenbach, aan wie de serie is opgedragen,

Pieter van Avont (gedoopt te Mechelen, 14 januari 1600 – Deurne, 1 november 1652) was een Zuid-Nederlands schilder, tekenaar en prentmaker tijdens de barokperiode. Hij werd in 1620 meester in de Mechelse schildersgilde. Hij werd een meester van de Antwerpse Sint-Lucasgilde omtrent 1622/1623 en een burger van Antwerpen in 1631.

Václav Hollar (Praag, 13 juli 1607 – London, 15 maart 1677) bekend als Wenceslaus Hollar, was een Boheems etser. Hij werd geboren in Praag maar bracht na 1637 het grootste deel van zijn leven door in Engeland, waar hij twee keer trouwde en na zijn overlijden in London begraven werd in de Saint Margaret’s Church in Westminster. Hollar produceerde grote hoeveelheden etsen en gravures.

Georgius ab Ettenhard, Ridder van het Heilige Keizerrijk, Opperpenningmeester van het Heilige Kruis in Spanje.
‘Ritter D. Georg von Ettenbach’ kwam uit een Tiroolse adellijke familie.

 

putti 05
Rijksmuseum Amsterdam, objectnummer RP-P-OB-11.231.

Prent met musicerende cupido’s, 124 x 206 mm.
Het adres vermeldt: ‘Petrus van Avont inv. W. Hollar fecit 1646’.

 

putti 06
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Cupido's spelen drums , viool en trompet, zie afbeelding 05.

 

putti 07
University of Toronto Libraries.

Prent met musicerende cupido’s, 124 x 206 mm.
Wenceslaus Hollar, Antwerp, naar Pieter van Avont. Antwerp, 1546.

 

putti 08
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Tegel met drie musicerende cupido’s met harp, hoorn en triangel.

 

putti 08

Cupido met harp.
Rijksmuseum Amsterdam, nummer RP-P-BI-180.
Uit serie van 24 prenten met cupido’s, series nummer 10/24.
Ontwerper: Pieter van Avont (vastgelegd op het object).
Uitgever: Frederik de Wit Amsterdam (vastgelegd op het op object).
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld van de ontwerp op de tegel.

 

putti 09

Cupido met triangel.
Rijksmuseum Amsterdam. Objectnummer RP-P-BI-171.
Uit serie van 24 prenten met cupido’s, series nummer 1/24.
Ontwerper: Pieter van Avont (vastgelegd op het object).
Uitgever: Frederik de Wit Amsterdam (vastgelegd op object).
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld van de ontwerp op de tegel.

 

putti 10
Keramiekmuseum Princessehof Leeuwarden (bruikleen Ottema-Kingma Stichting).

Detail van afbeelding 02.

Tegel met drie musiceerende cupido’s met hoorn, liedboek en triangel. 127 x 127 x 12 mm.
Opmerking: De ontwerp op de tegel is een spiegelbeeld van de prent. De cupido met hoorn heft een fluit op de prent, zie afbeelding 07.

 

putti 11
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Tegel met drie musicerende cupido’s met fluit, trompet en luit.
Zie prent, afbeelding 07.

 

putti 12
Rijksmuseum Amsterdam, objectnummer RP-P-OB-11.232.

Vijf cupido’s op een Wolk.
Wenceslaus Hollar naar Pieter van Avont, Antwerp 1646.
125 x 207 mm.

putti 13
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Drie cupido’s op een wolk. Linker helft van de prent.

 

putti 14

Rijksmuseum Amsterdam, RP-P-BI-194.
Wuivend cupido van achteren. Pieter van Avont, 1630-1652. 103 x 67 mm. Prent uit een serie van 24 prenten met cupido’s nummer 24/24. Frederik de Wit, Amsterdam, naar Pieter van Avont.
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld ontwerp van cupido op de tegel.

 

putti 15

Rijksmuseum Amsterdam, RP-P-BI-186.
Zittend cupido van achteren. Pieter van Avont, 1630-1652. 103 x 67 mm. Prent uit een serie van 24 prenten met cupido’s nummer 16/24. Frederik de Wit, Amsterdam, naar Pieter van Avont.
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld ontwerp van cupido op de tegel.

 

putti 16
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

 

putti 17

Rijksmuseum Amsterdam, RP-P-BI-184.
Zittend cupido van achteren. Pieter van Avont, 1630-1652. 103 x 67 mm. Prent uit een serie van 24 prenten met cupido’s nummer 14/24.
Frederik de Wit, Amsterdam, naar Pieter van Avont.
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld ontwerp van cupido op de tegel.

 

putti 18

Rijksmuseum Amsterdam, RP-P-BI-191.
Zittend cupido van achteren. Pieter van Avont, 1630-1652. 103 x 67 mm. Prent uit een serie van 24 prenten met cupido’s nummer 21/24. Frederik de Wit, Amsterdam, naar Pieter van Avont.
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld ontwerp van cupido op de tegel.

 

putti 19
The Metropolitan Museum of Art New York, Object Number: 2012.136.636.

Vijf putti en een sater, adres: Peter van Avont inv. W. Hollar fecit, 13 x 21 cm.

 

putti 20
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

 

 

putti 21

Rijksmuseum Amsterdam, RP-P-BI-179.
Cupido van achteren gezien. Pieter van Avont, 1630-1652. 103 x 67 mm. Prent uit een serie van 24 prenten met cupido’s nummer 9/24. Frederik de Wit, Amsterdam, naar Pieter van Avont.
Opmerking: De prent is een spiegelbeeld ontwerp van cupido op de tegel.

 

putti 22
Rijksmuseum Amsterdam, nummer RP-P-1887-A-11472.

Zeven cupido’s het kruis dragende.

putti 23
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Opmerking: De cupido’s op de tegel zijn een spiegelbeeld ontwerp van de prent.

 

 

 

 

Tegels waarvan het grafische ontwerp mij onbekend is.

putti 24
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Drie Cupido's, waarvan één als Bacchus, zittend op een vat met wijnrank en wijnglas.

 

putti 25
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

De tegel toont drie Cupido's die op trompetten blazen.

 

putti 26
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Drie Cupido's, waarvan twee met trommels.

 

putti 27
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Een Cupido probeert twee Cupido's, die met sabels en schilden vechten, van elkaar te scheiden.

 

putti 28
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Twee Cupido's met pijl en boog, achter hen ligt er één op de grond.

 

putti 29
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Een knielende putto houdt een kruis in zijn linkerhand. Een andere zweeft in de lucht met een lauwerkrans en palmtakken. De putto die op de grond zit kijkt omhoog naar de vliegende putto.

 

putti 30
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

Twee putti met bloemen in hun handen, een derde wil een bloem in de vaas zetten.

 

putti 31
Rijksmuseum Amsterdam, detail van nummer BK-1955-321, afbeelding 01.

De scène toont drie putti, waarvan er één Putti de ander op zijn rug draagt.

 

putti 32
Keramiekmuseum Princessehof Leeuwarden (bruikleen Ottema-Kingma Stichting),
Detail van afbeelding 02.

Drie putti met tulpen in hun handen.

 

putti 33
Keramiekmuseum Princessehof Leeuwarden (bruikleen Ottema-Kingma Stichting).
Detail van afbeelding 02.

Let op: de tegel toont Cupido die aan het plassen is.

 

 

Literatuur
Willem van der Borcht, Brusselschen Blom-Hof van Cupido, Brussel 1641
R. Stupperich, De amor met het masker, TEGEL 12 , Otterlo 1984
D.J. Hoekstra, Amor, gevleugeld, naakt en mollig, TEGEL 21, Otterlo 1993
D.J. Hoekstra, Een Harlinger 17de amorpilaster, TEGEL 30, Otterlo 2002
Arend Jan Gierveld en Jan Pluis met een bijdrage van Pieter Jan Tichelaar, Fries Aardewerk V, Harlingen, Bedrijfsgeschiedenis 1600-1933 & Produkten tot 1720, Leiden 2005.
Jan Pluis, Reinhard Stupperich, Mythologische voorstellingen op Nederlandse tegels, Metamorphosen van Ovidius, herders, cupido’s en zeewezens, Leiden 2011.
Jan Pluis, De Nederlandse Tegel, decors en benamingen 1570-1930, derde herziene en vermeerderde druk, Leiden 2013.
Wikipedia

 

Dankbetuiging
Mijn dank gaat uit naar Jan Pluis voor waardevolle hulp.
Zoon Norbert dank ik voor het redigeren en publiceren van het rapport.

 

* Neem alstublieft kennis van mijn volgende rapport:
Nederlandse tegels met Cupido en hoekmotief ‘ossenkop’ uit de 17e eeuw
www.geschichte-der-fliese.de/cupi do.html
* Je kunt Putti ook in mijn volgende rapport vinden.
Manganfarbene Säulenbilder in der Küche der Amalienburg
www.tegels-uit-rotterdam.com/amalienburg_saeulenbilder.html