Paleis van de Markiezen van Fronteira
- Deel 5 Galerij van de zeven vrije kunsten -

 

 

 01

Uitzicht op het paleis vanuit de tuin

Palácio dos Marqueses de Fronteira is een paleis in de wijk São Domingos de Benfica van Lissabon, aan het Largo de São Domingos de Benfica, onder de Serra de Monsanto. Het werd tussen 1660 en 1675 in Italiaanse stijl gebouwd door Dom João de Mascarenhas, 2de Conde da Torre en 1ste Marquês de Fronteira.

De inrichting is tot op de dag van vandaag ongewijzigd gebleven. Beschouwd als een belangrijk voorbeeld van Portugese Renaissance-architectuur, is het een van de weinige paleizen die de aardbeving van Lissabon in 1755 ongedeerd hebben overleefd. Van binnen en van buiten geeft het paleis een uitstekende indruk van de pracht en praal van de Portugese adel in de tijd van het Portugese rijk.

 

 

 02

Dom João de Mascarenhas, generaal
van de Portugese Restauratieoorlog

 

Dom João de Mascarenhas (1633-1681), bouwer van het paleis, was een generaal van de Portugese Restauratieoorlog. Hij onderscheidde zich vooral in de veldslagen van Ameixial (1663) en Montes Claros (1665) als commandant van de provincies Estremadura en Minho. Dom João de Mascarenhas was ook generaal van de cavalerie in de Alentejo en behoorde tot de Raad van State en Oorlog van D. Pedro II.

Tijdgenoten schilderden hem af als een man van wapens en legendarische kracht. Maar bovenal was hij een geleerde met een gedegen opleiding. Zijn uitstekende bibliotheek is daarvan een getuigenis. Toen in 1668 de vrede met Spanje werd getekend, was het paleis bijna klaar. Het huis is de privéwoning van de Markiezen van Fronteira. Toch zijn sommige kamers, de bibliotheek en de tuin open voor rondleidingen en culturele manifestaties.

 

Galerij van de zeven vrije kunsten / kapelterras

Met het uitzicht op de Venustuin vormt de galerij van bijna 30 m lang en 6 m breed een mooi terras. Ze is zeer rijkelijk ingericht met azulejos, vrijstaande godenbeelden en kleurrijke terracotta versieringen in Della Robbia-stijl, en vormt de overgang tussen tuin en paleis. Hier bevindt zich ook het oudste deel van het complex met de aangrenzende 16e-eeuwse kapel. Vooral de grote tegeltableaus van de zeven vrije kunsten zijn indrukwekkend.

 

 03

De galerij met aan het einde de kapel

 

Aan het einde van dit terras bevindt zich de paleiskapel met een inscriptie boven de deur met het jaartal 1584. De gevel van de kapel, die in de 18e eeuw is gerenoveerd, is versierd met stenen, schelpen, gebroken glas en porselein. De kapel is het oudste deel van het paleis.

 

De wand van het terras is volledig bedekt met ‘azulejos’ (dit is de term voor geglazuurde en meestal gedecoreerde wandtegels in Spanje en Portugal). De meeste zijn geschilderd in kobaltblauw met contouren in mangaanpaars op een witte achtergrond. Het hoogtepunt zijn de tegelschilderijen van de zeven vrije kunsten, 1. Grammatica: taalkunde (oftewel het leren van Latijn) - 2. Arithmetica: rekenkunde (getal) - 3. Musica: harmonieleer (tijd) - 4. Dialectica ofwel logica: redeneerkunst - 5. Rhetorica: kunst van de welsprekendheid – 6. Geometria: meetkunde (ruimte) – 7. Astronomia: kosmologie (ruimte in tijd).

De iconografie van de vrije kunsten als vrouwelijke karakters geassocieerd met een attribuut werd al in 410-439 na Christus vastgesteld door Martianus Capella.

Bijzonder is dat het tegeltableau van de Grammatica niet op het terras te vinden is, maar in de aangrenzende open kapel.

De zeven vrije kunsten werden geassocieerd met zeven hemellichaamen. Men vindt een voorstelling van een hemellichaam in een nis rechts van de voorstelling van een van de zeven vrije kunsten als volgt: van links naar rechts: Grammatica / Maan, Arithmetica / Mercurius, Musica / Venus, Dialectica / Apollo, Rhetorica / Mars, Geometria / Jupiter en Astronomia / Saturnus.

 

 

 

Tegeltableaus van de zeven vrije kunsten en hun grafische voorbeelden

 

In opdracht van Dom João de Mascarenhas nam de onbekende Portugese schilder van de zeven vrije kunsten Nederlandse grafische voorbeelden over van Ioan. Sadeler I (1550-1600) gebaseerd op tekeningen van Maerten de Vos (1531-1603). Ze hebben de afmetingen 150x106 mm.

 


GRAMMATICA

 

 04

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7489

 

 05

Gezicht op de tweedelige voorstelling 'Grammatica'

 

 06

Rechter deel van het tegeltableau 'Grammatica'

 

 07

Hoek van het terras met de open kapel, en een beeld van de godin Diana

 

 


ARITHMETICA

 

 08

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7492

 

 09

 

 


MVSICA

 

 10

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB 7495

 

 11

 

 


DIALECTICA

 

 12

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7490

 

 13

 

 


RHETORICA

 

 14

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7491

 

 15

 

 



GEOMETRIA

 

 16

Rijksmuseum Amsterdam PP-T-1891-A-2461

 

Tekening van Maerten de Vos (1531-1603), Antwerpen 1594, 299x136 mm.

 

 17

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7493

 

 18

 

 


ASTRONOMIA

 

 19

Rijksmuseum Amsterdam RP-P-OB-7494

 

 20

 

 


Afbeeldingen

Auteur: 01, 02, 03, 05, 06. 07

Rijksstudio Amsterdam: 04, 08, 10, 12, 14, 16, 17, 19

Elvira Kless: 09, 11, 13, 15, 18

Dr. Herbert van den Berge: 20

 

 

Gebruikte literatuur

Manuel J. Gandra, Jardins do Palácio Fronteira, Centro Ernesto Soares de Iconografia en Simbólica, 1a digitale editie, Mafra, 2012

Wikipedia

 

 

Dankzegging

Elvira Kless voor de toestemming om haar foto's over te nemen en te publiceren.

Dr. Herbert van den Berge voor foto 20.

Francine Stoffels voor het corrigeren van mijn Nederlandse tekst.

Mijn zoon Norbert voor het herzien en publiceren van het artikel op internet.

  

 

Fundacão das Casas de Fronteira e Alorna
Largo São Domingos de Benfica 1
1500-554 Lisboa

 www.fronteira-alorna.pt/en/home/
fundacao@fronteira-alorna.pt

 

Het paleis is alleen te bezoeken als onderdeel van een rondleiding.

Er zijn rondleidingen in het Portugees, Engels en Frans.

 

Als u van plan bent om het paleis te bezoeken, is het raadzaam om vooraf contact op te nemen met de administratie van het paleis.

 

 

Let ook op mijn publicaties:

- Fronteira Palace in de wijk Benfica in Lissabon -

Deel 1 ‚Außenansichten des Palastes und Fliesentableaus an der Ostwand des Hauptgebäudes‘

www.geschichte-der-fliese.de/fronteira.html

Deel 2 ‚Polychrome Fliesentableaus im klassischen Garten des Palastes und am Bassin vor der Casa do Fresco‘

www.geschichte-der-fliese.de/front.html

Deel 3 ‚Holländische Fliesenbekleidungen im Gemäldesaal (Sala dos Painéis)

www.geschichte-der-fliese.de/fron.html

Deel 4: ‚Schlachtensaal (Sala das Batalhas)

www.geschichte-der-fliese.de/fro.html