cupido

 

Nederlandse tegels met Cupido
en hoekmotief ‘ossenkop’ uit de 17e eeuw

 

 

De afbeelding van Cupido is te vinden in een breed scala aan kunsthistorische werken, waaronder op Nederlandse tegels.

Cupido of Amor is in de Romeinse mythologie de god van de liefde. Het Griekse equivalent van Cupido is Eros. Cupido wordt meestal afgebeeld als een naakt, mollig jongetje met vleugeltjes en een pijl-en-boog. Hij schiet, volgens de mythe, magische pijlen in harten van mensen en goden om deze verliefd te laten worden. Zelf verloor Cupido zijn hart aan de oogverblindend mooie Psyche, een koningsdochter met twee zusters. Hij is in bezit van twee soorten pijlen, één om mensen verliefd te maken, een mooie scherpe pijl met een gouden punt, en de andere om mensen elkaar te laten haten, een pijl met een stompe punt en een loden schacht. In verschillende mythes haalt hij er weleens wrede grappen mee uit. Cupido was het hulpje, volgens sommigen zelfs de zoon, van de Romeinse godin van de liefde en de vruchtbaarheid Venus (in de Griekse mythologie bekend als Aphrodite). In sommige mythen is hij de zoon van Venus en Vulcanus, maar er zijn ook verhalen waarin hij de zoon is van Venus en haar minnaar Mars.

cupido 01
Rijksmuseum Amsterdam RP-P-1881-A-4866X

Bruiloft van Cupido en Psyche
De viering van het huwelijk tussen Cupido en Psyche door een grote menigte goden en godinnen temidden van wolkenstrengen. Onder de voorstelling negen maal vier regels Latijnse tekst.
Hendrick Goltzius (vermeld op object), Haarlem, naar ontwerp van Bartholomeus Spranger (vermeld op object), uitgever Hendrick Goltzius (vermeld op object), Haarlem, opgedragen aan Wolfgang von Rumpf (vermeld op object), 1587.
Gravure, 435 mm x 861 mm. Prent bestaat uit drie platen.

cupido 02
Rijksmuseum Amsterdam RP-P-1881-A-4866X, detail uit de grote driedelige gravure.

De afbeelding van het kleine, naakte, gevleugelde jongetje was ook erg populair op 17e-eeuwse Nederlandse tegels.

 

Jan Pluis, De Nederlandse Tegel – Decors en benamingen 1570 – 1930, Leiden 2013
A.02 Figuurdecor / A.02.13 Cupido

cupido
03. Cupido klaar om te schieten.

cupido
04. Cupido, gewapend met pijl en boog, zit op een bal.

cupido
05. Cupido met dwarsfluit.

cupido
06. Vliegende Cupido met pijl en boog boven zijn hoofd.

cupido
07. Cupido houdt een pijl in zijn rechterhand en zijn boog in zijn linkerhand.

cupido
08. Cupido houdt een pijl in zijn rechterhand en zijn boog in zijn linkerhand.

cupido
09. Plassende Cupido.

cupido
10. ?

cupido
11. Vliegende Cupido zonder pijl en boog. De afbeelding doet denken aan de vallende Icarus.

cupido
12. Vliegende Cupido zonder pijl en boog.

cupido
13. Cupido, gewapend met pijl en boog,

cupido
14. Cupido kwartels vangend. Prent in: Jacob Cats, Monita Amoris Virginei,1622, p. 67, embleem XXV.

cupido
15. Cupido met een vogel in zijn rechterhand.

cupido
16. Cupido, gewapend met schild en zwaard.

cupido
17. Cupido met hoorn.

cupido
18. Cupido met hoorn.

cupido
19. Gewapende Cupido voor een soort wasbak.

cupido
20. Cupido, gewapend met schild en zwaard.

cupido
21. Cupido met pijlen in zijn pijlkoker

cupido22. Cupido rijdt op een leeuw

cupido
23. Cupido met hoepel. De hoepel werd met een kort stokje, waarmee ook kon worden bijgestuurd, voortgedreven.

cupido
24. Cupido als drummer.

cupido
25. Cupido, gewapend met pijl en boog,

cupido
26. ?

cupido
27. Cupido met een kom.

cupido
28. Cupido op een bok.

cupido
29. Een grimmig kijkende Cupido met een vredeshandpalm.

cupido
30. Dansende Cupido met pijl en boog.

cupido
31. Cupido met trompet.

cupido
32. Cupido met dwarsfluit.

 

cupido
33. Vliegende Cupido met pijl en boog.

 

cupido
34. Cupido heeft zich neergelegd om uit te rusten.

cupido
35. Cupido leest een boek.

 

* Voor putti op kolommen, zie
https://tegels-uit-rotterdam.com/amalienburg_saeulenbilder.html

 

Literatuur
A. Hoynck van Papendrecht, De Rotterdamsche Plateel- en Tegelbakkers en hun product.1590-1851, Rotterdam 1920
Jan Pluis, Reinhard Stupperich, Mythologische voorstellingen op Nederlandse tegels, Metamorphosen van Ovidius, herders, cupido`s en zeewens, Leiden 2011.
Jan Pluis, De Nederlandse Tegel, decors en benamingen 1570-1930, derde herziene en vermeerderde dru, Leiden 2913.

 

Dankbetuiging
Ik wil iedereen die mij de afbeeldingen voor dit verslag heeft aangeleverd hartelijk bedanken,
Zoon Norbert dank ik voor het redigeren en publiceren van het rapport.